ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ

Η ΘΕΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΤΑ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΑ ΣΤΑΔΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

 Η  ανάπτυξη  του  ανθρώπου  είναι  μία  συνεχής  διαδικασία  που  ξεκινάει  με  τη  σύλληψη  και  ολοκληρώνεται  με  το  θάνατο.  Η  γνώση  της  εξελικτικής  διαδικασίας,  συμβάλλει  στην  καλύτερη  εξασφάλιση  της  ψυχικής  υγείας  των  βρεφών,  των  παιδιών,  των  εφήβων,  των  ενηλίκων   αλλά  και  των  ατόμων  της  τρίτης  ηλικίας.

Διαθέτοντας  αυτή  τη  γνώση  μπορούμε  να  κατανοήσουμε  καλύτερα  τις  εμπειρίες  μας,  να  αποκτήσουμε   αυτογνωσία,  να  εκτιμήσουμε  τις  σωστές  και  λάθος  συμπεριφορές,  να  επιλέξουμε  καλύτερα,  καθώς  επίσης  και  να  τροποποιήσουμε  θεσμούς  ή  αρχές  και  το  βασικότερο,  να  συμβάλλουμε  εποικοδομητικά   στο  να  μεγαλώσουμε  καλύτερα  τα  παιδιά  μας  και  να  πλάσουμε  υγιείς  ανθρώπους.

Η  ανθρώπινη  ανάπτυξη  επηρεάζεται  τόσο  από  εσωτερικούς (κληρονομικότητα),  όσο  και  από  εξωτερικούς (ό,τι  περιστοιχίζει  εξωτερικά  το  άτομο),  παράγοντες.

Κατά  την  εξελικτική   διαδικασία  και  ανάλογα  με  το  ηλικιακό  στάδιο,  πραγματοποιούνται  στο  ανθρώπινο  όν   σταδιακές  μεταβολές,  στο   βιοσωματικό   και  στο  ψυχοκοινωνικό  επίπεδο.

Συγκεκριμένα,  το  ηλικιακό  φάσμα  0-2  ετών,  σηματοδοτεί  τη  φάση  της  ανάπτυξης  κατά  την  οποία  υφίσταται  η  διαμόρφωση  και  η  εξέλιξη  όλων  των  ατομικών   χαρακτηριστικών.  Από    20-35 ετών,  εκτίεται   η   φάση  της  ωριμότητας  με  όλες  τις  λειτουργίες  του  οργανισμού  να  βρίσκονται  στην  κορύφωση  τους,  ενώ  μετά  την  ηλικία  των  35  ετών,  επέρχεται  η  φθίση,  με  βαθμιαία  ελάττωση  των  αναπτυξιακών  διεργασιών.

Η  ανάπτυξη  πραγματοποιείται  με  συγκεκριμένη  διαδικασία,  διαφέρει  όμως  ο  ρυθμός  από  άτομο  σε  άτομο.  Αρχικά  στα  πρώτα  στάδια  γίνεται  μαζικά  και  γενικά  και  στη  συνέχεια  γίνεται  η  διαφοροποίηση  και  εξειδίκευση  και  τελικά  ο  συντονισμός  και  η  ενοποίηση  σε  έναν  ενιαίο  οργανισμό.  Πάντα  πραγματοποιείται  από  πάνω  προς  τα  κάτω  και  από  μέσα  προς  τα  έξω.

Οι  γονείς  είναι  οι  πρωτεργάτες,  που  από  τη  σύλληψη  ακόμα,  επηρεάζουν  όλα  τα  στάδια  ανάπτυξης  και  εξέλιξης  του  παιδιού  τους.

Στην  εμβρυϊκή  φάση (σύλληψη – γέννηση),  το  σώμα  της  μητέρας  αποτελεί  το  περιβάλλον  όπου  δομείται  ο  νέος  οργανισμός.  Η  ποιότητα  ζωής  της  μητέρας  αφορά  άμεση  επίδραση  στο  έμβρυο,  αλλά  και  στο  αυριανό  βρέφος,  καθώς  υφίσταται  απόλυτη  συνάφεια  μεταξύ  προ  γενετικής  συμπεριφοράς   και  μετά  γενετικής  ανάπτυξης,  αφού  ο  τοκετός  αποτελεί  την  πιο  κρίσιμη  στιγμή  μετάβασης  του  βρέφους που  σηματοδοτεί  την  απώλεια  της  ενδομήτριας  ζωής.  Θαρρείς  ότι  η  κυοφορούσα  μητέρα,  είναι  εκεί  για  να   προετοιμάσει  κατά  ένα  τρόπο  το  έμβρυο  να  υποστεί  αυτό  το  πλήγμα,  συνεχίζοντας  τη  φροντίδα  του  μετά  τη  γέννηση  του.

Στα  επόμενα  δύο  έτη  η  ανάπτυξη  του  βρέφους  συντελείται  με  μεγάλη  πρόοδο  τόσο  ποσοτική  όσο  και  ποιοτική,  κάτι  που  του  επιτρέπει  να  αποκτήσει  δεξιότητες  οι  οποίες  συμβάλλουν  στο  πέρασμα  του  από  την  απόλυτη  εξάρτηση  στη  σχετική  αυτονομία.

Η  στάση  των  σημαντικών  προσώπων  σε  αυτό  το  αναπτυξιακό  στάδιο,  είναι  πρωτεύουσας  σημασίας  καθώς  συμβάλλει  στο  χτίσιμο  της  εμπιστοσύνης,  βασικό  στοιχείο  της  προσωπικότητας  του  παιδιού  τους  κάτι  το  οποίο  μελλοντικά  του   εξασφαλίζει  το  αίσθημα  της  ελπίδας.

Στο  στάδιο  της  προσχολικής  ηλικίας ( 3-6 ετών),  το  παιδί  κοινωνικοποιείται.  Και  εδώ  τα  σημαντικά  πρόσωπα  παίζουν  καθοριστικό  ρόλο  για  την  κατάκτηση  της  αυτονομίας  του,  που  προϋποθέτει  την  ελευθερία  ανάπτυξης  πρωτοβουλίας  και  δοκιμής  καινούριων  πραγμάτων,  χωρίς  το  φόβο  των  ενοχών  και  της αποτυχίας , από  την  πλευρά  του  παιδιού,  επιτρέποντας  του  τη  δημιουργία  σκοπού,  για  τη  μετέπειτα  ζωή  του.                              

Η  σχολική  ηλικία (6-12  ετών),  είναι  η  περίοδος  του  μεστώματος.  Δημιουργούνται  οι  ποσοτικές  αναλογίες  και  ο  σωματότυπος,  αλλά  και  οι  ποιοτικές,  που  αφορούν  τη  σκέψη.  Το  παιδί  συλλέγει  πληροφορίες,  τις  επεξεργάζεται  και  τις  μετατρέπει  σε  γνώση.  Είναι  η  περίοδος  που  στρέφεται  όλη  η  ενέργεια  του  στους  συνομήλικους,  λόγω  της  ένταξης  στο  κοινωνικό  πλαίσιο  του  σχολείου,  που  προάγει  την  κοινωνική  σύγκριση,  τα  πρότυπα,  τη  δημιουργία  ομάδων,  αρχηγών,  ρόλων.

Η  συμβολή  των  γονέων  και  των  άλλων  σημαντικών  προσώπων  είναι  πολύπλευρη.  Η  ανάπτυξη  του  αισθήματος  της  αυτοπροστασίας,  είναι  προεξάρχον  καθώς  το  παιδί  σε  αυτή  την  ηλικία  μπορεί  να  σκεφτεί  λογικά,  όμως  δεν  είναι  ακόμη  σε  θέση  να  διαχωρίσει  επαρκώς  τη  θεωρία  από  την  πράξη.  Αυτό  συντρέχει    και  με  την  έντονη  τάση  για  παραγωγικότητα  και  δημιουργικότητα,  αισθήματα,  που  οφείλουν  οι  μεγαλύτεροι  να  ενθαρρύνουν.   Είναι  τώρα  που  χτίζεται  η  ηθική  του  ανήλικου.  Επιδιώκει  την  επιδοκιμασία  και  συμμορφώνεται,  προκειμένου  να  αποφύγει  την  αποδοκιμασία.  Εκτελεί  το  καθήκον  του  για  να  μη  βρεθεί  αντιμέτωπο  με  επικρίσεις  από  την  «εξουσία»  και  έτσι  σταδιακά  διαμορφώνει  τις  αξίες   του,  αναπτύσσοντας  έννοιες  σωστού  λάθους, δίκαιου  άδικου, ηθικού  ανήθικου,  καλού  κακού.

Η  οργάνωση  της  ηθικής  κρίσης  και  συμπεριφοράς  των  παιδιών,  έχουν  άμεση  σχέση  πρωτίστως  με  την  οργάνωση  της  ηθικής  του  άμεσου  οικογενειακού  περιβάλλοντος  και  κατόπιν  των  υπολοίπων.

Μπαίνοντας  στην  εφηβεία (12-20  ετών),  οι  πράξεις  του  καθοδηγούνται  από  κοινά  αποδεκτές  αρχές  για  το  κοινό  όφελος  και  τη  διατήρηση  του  σεβασμού  αρχικά  και  του  αυτοσεβασμού  μετέπειτα,  στηριζόμενες  στη  δικαιοσύνη,  την  αξιοπρέπεια  και  την  ισότητα.

Η  εφηβεία  είναι  μία  ενδιάμεση  φάση  μεταξύ  παιδικής  ηλικίας  και  ενήλικης  ζωής.

Στην  προ εφηβεία (12-14  ετών),  συγχρόνως  με  τις  έντονες  βιολογικές  αλλαγές,  ενεργοποιείται  η  σεξουαλική  περιέργεια,  όπου  βρίσκονταν  σε  λανθάνουσα  κατάσταση  τα  προηγούμενα   χρόνια,  και  η  οποία  συνοδεύεται  από  αισθήματα  ντροπής,  αμηχανίας,  φόβου.  Οι  παρέες  απαρτίζονται  από  συνομήλικους  του  ίδιου  φύλλου.

Στην  κυρίως  εφηβεία  (14-17 ετών),  δημιουργείται  ο  προβληματισμός  και  διαμορφώνονται  οι  προσωπικές  αντιλήψεις  και  η  φιλοσοφία.  Υπάρχει  η  τάση  ανεξαρτητοποίησης  από  τους  γονείς,  αλλά  συγχρόνως  και  η  ανάγκη  στήριξης  και  συμπαράστασης.  Οι  παρέες  γίνονται  μεικτές.

Το  τελικό  στάδιο  της  εφηβείας (17-20  ετών),  σφραγίζεται  με  την  ολοκλήρωση  της  αναπτυξιακής  έξαρσης.  Οι  σχέσεις  με  τους  γονείς  βελτιώνονται,  οι  ερωτικές  σχέσεις  αποκτούν  διάρκεια  και  υπάρχει  ο  προβληματισμός  για  την  επιλογή  σπουδών  και  επαγγέλματος.  Έτσι  διαμορφώνει  την  ξεχωριστή  ταυτότητα  του  ο  έφηβος,  ως  μοναδικό  ώριμο  άτομο.

Στην  πρώιμη  ενήλικη  ζωή (20-45 ετών),  το  νεαρό  άτομο  έρχεται  αντιμέτωπο  με  διάφορες  καταστάσεις  όπως  ο  αποχωρισμός  από  τους  γονείς,  η  εύρεση  εργασίας,  η  ανάληψη  των  ευθυνών,  η  δημιουργία  οικογένειας,  ο  ερχομός  παιδιών,  η  οικονομική  κατάσταση  και  πληθώρα  άλλων  που  καλείται  να αντιμετωπίσει  με  ωριμότητα. Συνδέεται  και  δεσμεύεται  με  άλλα  άτομα  και  αναπτύσσει  το  αίσθημα  της  τρυφερότητας  και  της  αγάπης.

Στη  μέση  ενήλικη  ζωή (45-65 ετών), το  άτομο  έχει  να  ασχοληθεί  με  τον  αποχωρισμό  των  παιδιών  που  έχουν  ενηλικιωθεί,  με  τη  φροντίδα  ή  τον  αποχωρισμό  των  ηλικιωμένων  γονιών,  πιθανά  προβλήματα  γάμου,  διαζύγιο,  συνταξιοδότηση  και  πλήθος  άλλων.  Το  ψυχικά  υγιές  άτομο  σε  αυτή  τη  φάση  οφείλει  να  είναι  σε  θέση  να  καθοδηγήσει  τη  νέα  γενιά.  Να   είναι  γενναιόδωρο.

Στην  Τρίτη  ηλικία (65+)   ο  άνθρωπος  οφείλει  να  είναι  σε  θέση  κύρους.  Να  έχει  αποδεχτεί  τον  εαυτό  του  και  τους  γύρω  του.  Να  έχει  αποδεχτεί  τη  ζωή,  αλλά  και  το  θάνατο.  Κάνοντας  τον  απολογισμό  του  να  νιώθει  πληρότητα  και  ικανοποίηση  για  τη  σοφία  του.

Σε  κάθε  περίοδο  της  ζωής,  οι  στόχοι  και  οι  ανάγκες  που  τίθενται  προς  ικανοποίηση  διαφέρουν.  Οι  δυσκολίες  και  ενδεχομένως  η  μη  επίτευξη  των  ζητούμενων,  μπορεί  να  επιφέρει,    σε  ψυχολογικό  και  κατ΄ επέκταση  σε  σωματικό  επίπεδο  δυσλειτουργία.              

Εξάρτηση,  ανημπόρια,  ανικανότητα,  προσκόλληση,  αίσθημα  κατωτερότητας,  αρνητικά  συναισθήματα,  απομόνωση,  απελπισία  και  πολλά  άλλα  έρχονται  στο  προσκήνιο,  καθιστώντας   για  το  άτομο  μία  ψυχοπαθολογία  με  ευρύτερα  ατομικά  και  κοινωνικά  προβλήματα.

Σημαντικός  είναι  ο  ρόλος  του  συμβούλου  ψυχοθεραπευτή  αν  χρειαστεί  να  παρέμβει  για  να  το  βοηθήσει.    Στη  διεκπεραίωση  του  έργου  του,  ο  θεράπων,  οφείλει  να  λαμβάνει  υπόψη  του,  διάφορους  παράγοντες  που  απαρτίζουν  τη  μοναδικότητα  του  ανθρώπου  που  έχει  απέναντι  του  και  που  του  έχει  εμπιστευτεί  την  ψυχική  του  οντότητα.  Σημαντική  παράμετρος,  το  ηλικιακό  φάσμα  του  θεραπευόμενου,  καθώς  διαφέρει  η  αντιμετώπιση  των  παιδιών  και  των  εφήβων  από  τους  ενήλικες.

Για  τα  παιδιά  της  σχολικής  ηλικίας,  το  άμεσο  οικογενειακό  περιβάλλον  και  η  δομή  αυτού  λαμβάνονται  υπόψη  σε  μία  συμβουλευτική  διαδικασία  που  σκοπό  έχει  την  ψυχική  ενδυνάμωση του  παιδιού  διευρύνοντας  τη  σκέψη  του  και  τα  συναισθήματα  του.  Στους  έφηβους,  επιπλέον  οφείλει  ο  θεραπευτής  να  εστιάζει  στην  κατανόηση  της   «φάσης»  που  βρίσκεται  ο  έφηβος,  κινούμενος  με  ευελιξία  και  αποδοχή.  Και  στις  δύο  περιπτώσεις  οι  γονείς  οφείλουν  να  είναι  συνεργάσιμοι,  προκειμένου  να  συνεισφέρουν  στην  ανάδυση  των  παραμέτρων  εκείνων  που  προκαλούν  δυσκολία  στο  παιδί  τους.

Σε  ευρύτερο  πεδίο  συμβουλευτικής  ψυχικής  υγείας,  θα  λέγαμε  ότι  η  σχέση  που  αναπτύσσεται  στους  δύο (θεραπευτού- θεραπευόμενου),  έχει  μοναδικά  χαρακτηριστικά  που  δεν  απαντώνται  σε  καμία  άλλη  μορφή  ανθρώπινων  σχέσεων. 

  Κύριος  στόχος  του  θεραπευτή  είναι  η  επίτευξη  μέγιστης  ωφέλειας  του  πελάτη  του,  κινούμενος  πάντα  μέσα  στο  κοινωνικό  πλαίσιο  που  διασφαλίζει  τα  ανθρώπινα  δικαιώματα.  Σεβασμός,  αξιοπρέπεια,  τήρηση  του  απορρήτου,  υπευθυνότητα,  επάρκεια  γνώσεων  και  ικανοτήτων,  ακεραιότητα,  αποδοχή,  αυτοδιερεύνηση,  είναι  μόνο  κάποια  από  τα  βασικά  συστατικά  που  οφείλει  να  εμπεριέχει  μία  θεραπευτική  διαδικασία  της  ψυχής,  με  πρωτεύοντα  ρόλο  την  προσωπική  ανάλυση  του  ίδιου  του  θεράποντα.

Αυτό  ίσως  είναι  το  σημαντικότερο  κομμάτι  επένδυσης  του  εκάστοτε  συμβούλου  ψυχοθεραπευτή  στη  δουλειά  του.  Αυτό  θα  του  επιτρέψει  να  είναι  εκεί  ακέραιος  και  ουδέτερος  συνοδοιπόρος,  προκειμένου  να  συνοδέψει  τον  αιτούντα  να ξεκαθαρίσει  προσωπικές  του  σκέψεις  και  συναισθήματα,  να  διαχειριστεί  και  να  ξεπεράσει  δυσκολίες ,  να  γνωρίσει  τον  εαυτό  του.

Β  Ι  Β  Λ  Ι  Ο  Γ  Ρ  Α  Φ  Ι  Α

Παρασκευόπουλος Ν.Ι.,  «Εξελικτική  Ψυχολογία». Εκδόσεις:  ΑΘΗΝΑ,  1985

Καππάτου   Α., «Γνωρίστε  το  παιδί  σας».  Εκδόσεις:  Μοντέρνοι  καιροί,  1999

Grace j Graig & Don Baucuim, «Η ανάπτυξη του ανθρώπου».  Εκδόσεις:  Παπαζήση,  2007  

Posted on: Thursday 23rd of February 2017 04:07:06 PM